De brief komt van de fotograaf zelf

Het is een wijdverbreid misverstand dat de Belgische arresten over rechtsmisbruik alleen over claimbureaus gaan. Ze gaan er juist niet over. Professor Simon Geiregat vat de Antwerpse reeks samen als zaken waarin een advocatenkantoor in opdracht van verschillende fotografen optrad wegens online auteursinbreuken. Hij spreekt zelf van minstens zeven arresten; op IE-Forum staan er inmiddels negen uitspraken bij, acht arresten van het hof van beroep en een vonnis in eerste aanleg. In de arresten die wij zelf hebben ingezien, is de eisende partij een individuele fotograaf.

Wat er in die zaken op de achtergrond wel speelde, beschrijft Geiregat ook: de fotografen werden steeds benaderd door een internetonderneming die tegen betaling het web afspeurt naar derden die zonder toestemming foto's hadden gebruikt op hun websites. Opsporen en eisen zijn dus twee verschillende dingen, en ze kunnen bij verschillende partijen liggen.

Het vermoeden van auteurschap staat in artikel XI.170 van het Wetboek van economisch recht. De tekst luidt: de oorspronkelijke auteursrechthebbende is de natuurlijke persoon die het werk heeft gecreëerd. Tenzij het tegendeel is bewezen, wordt een ieder als auteur aangemerkt wiens naam of letterwoord waarmee hij te identificeren is als dusdanig op het werk, op een reproductie van het werk, of bij een mededeling aan het publiek ervan wordt vermeld.

Daar zitten twee beperkingen in die in een dossier het verschil maken. Het vermoeden is weerlegbaar, want het geldt tenzij het tegendeel is bewezen. En het treedt alleen in werking als de naam op het werk, op een reproductie ervan of bij de publicatie stond. Een naam onderaan een brief is geen vermelding op het werk en zet dus niets in werking.

Precies dat stelde het hof van beroep in Antwerpen vast in de zaak met rolnummer 2023/AR/276: de ingebrekestelling houdt geen begin van bewijs in dat K.H. auteur dan wel auteursrechthebbende is. Dat was een van de redenen om de vordering te matigen.

Kanttekening bij de wettekst: de officiële geconsolideerde databank van de Belgische wetgeving liet zich bij onze raadpleging niet openen. Wij hebben de tekst van artikel XI.170 en van de artikelen hieronder uit een Belgische wetgevingsdatabank die de versiedatum vermeldt, en niet uit de officiële bron.

De grondslag voor de vergoeding staat in artikel XI.335. De eerste paragraaf: onverminderd paragraaf 3, heeft de benadeelde partij recht op de vergoeding van elke schade die hij door de inbreuk op een in artikel XI.334, § 1, eerste lid bepaald recht lijdt. En de tweede: wanneer de omvang van de schade op geen andere wijze kan bepaald worden, kan de rechter de schadevergoeding in redelijkheid en billijkheid vaststellen op een forfaitair bedrag.

Let op de volgorde die daarin zit. Het uitgangspunt is de werkelijke schade. Pas als die niet anders te bepalen is, mag de rechter een forfaitair bedrag vaststellen, en dan nog in redelijkheid en billijkheid. Een tarieflijst is dus een hulpmiddel bij die tweede stap en niet een prijs waar iemand recht op heeft.

Over de naamsvermelding lopen twee Antwerpse arresten van een week na elkaar precies uit elkaar, en het verschil is goed te begrijpen.

In de zaak van 20 december 2023 weigerde het hof een verhoging: er bestaat echter geen reden om een verhoging van 100% bij gebreke aan naamsvermelding toe te kennen, nu geïntimeerde het aannemelijk maakt dat hij de foto op het internet gevonden heeft en deze geen naam vermeldde. Wie een beeld zonder naam aantreft, valt op dat punt weinig te verwijten.

In de zaak van 13 december 2023 tegen DPG Media lag het anders. Daar stond er wel een naam bij, maar de verkeerde. Het hof stelde vast dat DPG niet enkel de naam van [de fotograaf] niet aangaf, doch een andere naam aangaf achter het © teken, meer bepaald www.urbanexploration.com, en voegde eraan toe: dergelijke verkeerde naamsvermelding vergroot de (morele) schade voor de auteurs aanzienlijk. Daarop paste het hof een verhoging van driehonderd procent toe. De naam van de fotograaf staat tussen haakjes omdat het gepubliceerde arrest op dat punt geanonimiseerd is.

En in een derde zaak van diezelfde dag werkte het ontbreken van de naam juist in het voordeel van de gebruiker: de fotograaf had gesteld niet met die uitgever geassocieerd te willen worden, zodat het hof vaststelde dat doordat er geen naamsvermelding werd opgenomen in de publicatie werd deze schade vermeden, en de vergoeding op dat punt beperkte tot vijftig procent.

Kortom: het gaat er niet om of u een naam vermeldde, maar om wat u aantrof en wat u ervan maakte.