Die vraag staat zelfs op de controlelijst die een jurist aan Vlaamse vzw's meegaf. Het antwoord is minder eenvoudig dan de vraag, en het snijdt aan twee kanten.
De grondregel
Begin bij de wet. Artikel XI.170 van het Wetboek van economisch recht opent met een zin die hier alles beslist: De oorspronkelijke auteursrechthebbende is de natuurlijke persoon die het werk heeft gecreeerd. Een machine is geen natuurlijke persoon.
Europees is de maatstaf dezelfde kant op. In het arrest Infopaq oordeelde het Hof van Justitie dat het auteursrecht in de zin van artikel 2, sub a van richtlijn 2001/29 slechts [kan] gelden met betrekking tot materiaal dat oorspronkelijk is in die zin dat het gaat om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan. In het arrest Cofemel vatte het Hof zijn vaste rechtspraak zo samen: om een voorwerp als oorspronkelijk te kunnen beschouwen is het zowel noodzakelijk als voldoende dat dit voorwerp een intellectuele schepping van de auteur is die de persoonlijkheid van deze laatste weerspiegelt en tot uiting komt door de vrije creatieve keuzen van die auteur bij de totstandkoming ervan.
Daaruit volgt dat beeld dat volledig door een machine is voortgebracht, buiten het auteursrecht valt. Let wel: dat volgt uit de wet en uit die rechtspraak, niet uit een uitspraak over AI zelf. Een Belgische uitspraak of beslissing hierover hebben wij niet gevonden.
De controlelijst
De Federatie deed verslag van een sessie waarin jurist Joris Deene een controlelijst voorstelde om een claim te beoordelen. De tweede vraag daarin is de onze:
Is er effectief een inbreuk vastgesteld? Is de foto origineel en door een mens gemaakt? Wie is de fotograaf? Is er bewijs van mandaten en overdracht? Valt de foto onder een wettelijke uitzondering?
Op dezelfde pagina staat waarom die vraag telt: Wel moet de maker kunnen aantonen welke creatieve keuzes werden gemaakt. En: Vooral banale beelden, foto's zonder duidelijke creatieve keuzes, kunnen buiten het beschermingskader vallen. Met daarbij: In die gevallen kan een fotograaf worden verplicht om te bewijzen dat zijn werk origineel is.
Eerlijk erbij: De Federatie stelt de vraag wel, maar werkt niet uit wat u doet als het antwoord nee luidt. De enige plaats waar dat artikel AI verder noemt, gaat over iets anders, namelijk over de vraag of een schermafbeelding in tijden van beeldmanipulatie nog als sluitend bewijs telt.
Als verweer
Kunt u dat argument dan gebruiken? Ja, maar het is geen vrijbrief, en dat komt door twee bepalingen die elkaar in evenwicht houden.
Aan de ene kant draagt de eiser de last. Artikel 8.4 van het Burgerlijk Wetboek zegt: Hij die meent een ander in rechte te kunnen aanspreken, moet de rechtshandelingen of feiten bewijzen die daaraan ten grondslag liggen. De claimende partij moet dus aantonen dat er een beschermd werk is.
Aan de andere kant helpt een vermoeden haar daarbij. Het tweede lid van artikel XI.170 bepaalt dat wie als auteur bij het werk wordt vermeld, als auteur wordt aangemerkt tenzij het tegendeel is bewezen. Staat er een naam bij, dan is het aan u om dat vermoeden te weerleggen.
Hoe hard is zo'n weerlegging? Er zijn tegenwoordig herkomstgegevens in bestanden, zoals de C2PA-gegevens en watermerken die sommige aanbieders meeleveren. Maar die metagegevens kunnen door platforms, bewerkingsprogramma's of een bestandsconversie verdwijnen, en de aanbieder die ze meelevert zegt zelf dat ze nuttige aanwijzingen geven maar niets garanderen. Dat een beeld eruitziet als AI, of dat een detector aanslaat, is geen bewijsmiddel dat wij in de Belgische rechtspraak terugvonden. Wij hebben geen Belgische uitspraak gevonden waarin een rechter zich over AI-detectie uitsprak.
Elders
Het Amtsgericht Munchen oordeelde volgens de samenvatting van het bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie dat AI-gegenereerde logo's en afbeeldingen niet auteursrechtelijk beschermd zijn tenzij de creatieve elementen in de opdracht het resultaat zo sterk bepalen dat het geheel toch als een eigen schepping met vrije en creatieve keuzen kan gelden. Een Belgische rechter is daar niet aan gebonden.
Het Amerikaanse Copyright Office schreef in 2023 over de beelden in Zarya of the Dawn dat zij geen beschermde werken zijn, en in januari 2025 dat het auteursrecht zich niet uitstrekt tot louter door AI voortgebracht materiaal. Het federale hof van beroep oordeelde in Thaler tegen Perlmutter op 18 maart 2025 dat elk beschermbaar werk in eerste instantie door een mens moet zijn gemaakt. Dat is Amerikaans recht met een eigen grondslag, en het beslist niets in België.
Uw eigen AI-beeld
Nu de andere kant: u gebruikt zelf AI-beeld op uw site. Drie dingen om te weten.
Ten eerste kan zo'n beeld zelf op iets anders lijken. De generatoren zijn getraind op enorme hoeveelheden bestaand beeld, en er zijn gevallen bekend waarin herkenbare elementen van beschermd materiaal in de uitvoer opdoken. Het Landgericht Frankfurt formuleerde de toets op 27 mei 2026 als de vraag of beschermde creatieve trekken zijn overgenomen; dat is Duits recht, en het bindt een Belgische rechter niet. Ook merken kunnen in het spel komen; een beeldbank die zelf genereert, blokkeert daarom opdrachten die merken, logo's, bekende gebouwen of publieke personen zouden opleveren.
Ten tweede zeggen de voorwaarden van de generatoren heel verschillende dingen, en dat is het nakijken waard. OpenAI draagt de rechten op de uitvoer over if any, en neemt voor zakelijke klanten een vrijwaring op zich: OpenAI's indemnification obligations to API customers under the Agreement include any third party claim that Customer's use or distribution of Output infringes a third party's intellectual property right, met zes uitzonderingen waaronder het geval dat u wist of hoorde te weten dat de uitvoer inbreuk maakte. Midjourney gaat de andere kant op: u bezit de beelden to the fullest extent possible under applicable law, maar wie voor een onderneming werkt met meer dan een miljoen dollar omzet moet daarvoor een duurder abonnement hebben, en de vrijwaring ligt daar juist bij de gebruiker.
Een kanttekening van ons bij die eigendomsbeloften: meer dan het recht toekent kunt u niet krijgen. Ontstaat er geen auteursrecht, dan valt er ook niets over te dragen.
Ten derde is beeld van een beeldbank iets anders dan beeld dat u zelf genereert. Bij een beeldbank geldt een licentieovereenkomst, en die blijft gelden ook als op het beeld zelf geen auteursrecht rust. Gebruik buiten die licentie is dan contractbreuk. Sommige beeldbanken bieden er een vrijwaring bij: iStock noemt bij haar eigen generator een vrijwaring tot 10.000 dollar. Adobe Stock laat AI-beeld van bijdragers toe met een verplichte aanduiding, terwijl Shutterstock het juist weert omdat bijdragers de eigendom van alles wat zij insturen moeten kunnen aantonen.
De AI-verordening
Tot slot een regel die vaak verward wordt met het auteursrecht, maar er losstaat. De Europese verordening over artificiële intelligentie van 13 juni 2024 legt in artikel 50, lid 2 aan aanbieders van systemen die synthetische beelden maken op dat de uitvoer wordt gemarkeerd in een machineleesbaar formaat en detecteerbaar [is] als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd.
Voor wie zo'n systeem gebruikt, geldt lid 4. De eerste alinea daarvan is enger dan mensen denken: Gebruiksverantwoordelijken van een AI-systeem dat beeld-, audio- of videocontent genereert of bewerkt die een deepfake vormt, maken bekend dat de content kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Het gaat daar dus om een deepfake, niet om elk AI-beeld; een gegenereerde illustratie bij een artikel valt daar niet vanzelf onder. Voor kennelijk artistiek, creatief, satirisch of fictief werk is de plicht bovendien beperkt tot het bekendmaken van het bestaan van zulke content, op een manier die het werk niet belemmert.
De tweede alinea van lid 4 gaat over tekst en raakt voorlichtingssites rechtstreeks: Gebruiksverantwoordelijken van een AI-systeem dat tekst genereert of bewerkt die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang, maken bekend dat de tekst kunstmatig is gegenereerd of bewerkt. Ook daar staat een uitzondering bij: niet wanneer de door AI gegenereerde inhoud een menselijke toetsing of redactionele controle heeft ondergaan en een natuurlijke of rechtspersoon de redactionele verantwoordelijkheid draagt.
Artikel 113 bepaalt dat de verordening van toepassing is met ingang van 2 augustus 2026, met eerdere data voor enkele hoofdstukken en een latere voor artikel 6, lid 1. Die datum is dus intussen gepasseerd. Of latere wijzigingen aan die kalender de transparantieregels raken, hebben wij niet zelf in de wettekst kunnen nalezen. En belangrijk: dit is een transparantieregel, geen auteursrechtregel. Een beeld niet markeren maakt het niet beschermd, en het wel markeren ontneemt niemand een recht.
Bronnen
Elke bewering op deze pagina is terug te voeren op een van deze vindplaatsen. Klopt er iets niet, laat het ons weten.
Meer lezen